به گزارش گروه ترجمه خبرگزاری «حوزه»، دبیرخانه کنفرانس بینالمللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» وابسته به دانشگاه امام حسین (علیهالسلام)، با همکاری «اتحادیه جهانی اساتید دانشگاه»، سی و دومین نشست تخصصی مقدماتی را با عنوان «جمعیت شناسی سیاسی و امنیت جمعیتی»، در روز پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ هجری شمسی، مطابق با ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، ساعت ۱۰:۰۰ صبح به وقت ایران و ۹:۳۰ صبح به وقت عراق، از طریق بستر الکترونیکی برگزار کرد.
جمعیت شناسی دیگر فقط یک آمار نیست، بلکه معادله قدرت و امنیت در جوامع آینده است
سخنرانی نشست توسط دکتر منیر بلقاسم، دارای مدرک دکترای فلسفه و عرفان از دانشگاه آمریکایی لندن و عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، ارائه شد و مدیریت نشست را حجتالاسلام حمزهعلی اسلامینسب، عضو هیئت علمی دانشگاه بینالمللی المصطفی، بر عهده داشت.
دموگرافی، تعیینکنندهای اساسی برای قدرت کشورها
بلقسام به تحولات دموگرافیک پرداخت و بیان کرد: این تحولات دیگر صرفاً یک موضوع آماری مربوط به تعداد جمعیت، توزیع و سن آنها نیست، بلکه به یکی از تعیینکنندههای اساسی قدرت سیاسی، اقتصادی و امنیتی کشورها تبدیل شده است.
وی اشاره کرد: تغییر در نرخ باروری، مرگومیر، میانگین امید به زندگی، مهاجرت، شهرنشینی، ترکیب سنی و توزیع جغرافیایی جمعیت، در حال بازتعریف بازار کار، نظامهای رفاه اجتماعی، هویت ملی، الگوهای مشارکت سیاسی و توانمندیهای کشورها در زمینه سربازگیری، تولید، هزینهکرد و دفاع است.
پارادوکس قرن بیست و یکم
این نشست به آنچه بلقسام «پارادوکس جهانی در قرن بیست و یکم» نامید، پرداخت و گفت: کشورها و مناطقی که با کاهش جمعیت، پیری و کمبود نیروی کار مواجهاند، در حالی که مناطق دیگری با رشد سریع جمعیت و فشار بر فرصتهای شغلی و خدمات روبرو هستند. مهاجرت به عنوان سازوکاری که این دو جهان را به هم پیوند میدهد مطرح است، اما در عین حال به یک مسئله سیاسی، امنیتی و هویتی تبدیل شده است.
همچنین این نشست اهمیت هوش مصنوعی را به عنوان متغیری جدید که میتواند رابطه میان جمعیت و قدرت را بازتعریف کند، مورد بحث قرار داد؛ چرا که ممکن است از طریق اتوماسیون و افزایش بهرهوری، تأثیر کمبود نیروی کار و پیری را کاهش دهد، اما در عین حال میتواند به تحولات عمیقی در بازار کار، توزیع درآمد و موازین قدرت اجتماعی منجر شود.
از تهدید به سوی قدرت راهبردی
بلقسام این تحولات را از طریق پژوهشی که هدف آن ایجاد تصوری پیرامون امنیت جمعیتی و جوامع آینده است، مورد بحث قرار داد و بیان داشت: چگونه کشورها میتوانند تحول دموگرافیک را از یک منبع تهدید به یک منبع قدرت راهبردی تبدیل کنند.
وی همچنین تعریفی از مهمترین اصطلاحات مرتبط با این موضوع مانند جمعیت شناسی سیاسی، امنیت جمعیتی، تحول دموگرافیک، باروری، پیری، مهاجرت، شهرنشینی، هوش مصنوعی و قدرت ملی ارائه داد.
بلقسام توضیح داد: جهان طی دو قرن اخیر شاهد تحول دموگرافیک عمیقی بوده که در کاهش نرخ مرگومیر، افزایش میانگین امید به زندگی و سپس کاهش نرخ باروری در بیشتر جوامع نمود یافته است. این امر باعث شده جوامع به تدریج از رشد جمعیتی بالا به رشد کُند و سپس به ثبات یا کاهش [جمعیت] در تعداد فزایندهای از کشورها منتقل شوند.
وی اشاره کرد: جدیدترین برآوردهای سازمان ملل نشان میدهد جهان به سوی مرحلهای تاریخی پیش میرود که در آن تعداد جمعیت به اوج جهانی خود میرسد و سپس به تدریج شروع به کاهش میکند؛ البته با تفاوتهای بزرگ میان مناطق و کشورها در زمانبندی و سرعت این تحول. همچنین سازمان ملل در تحلیلهای جدید خود از جمعیت، بر مفهوم «تحول دموگرافیک» به عنوان گذاری تاریخی به سوی «زندگی طولانیتر و خانوادههای کوچکتر» تکیه دارد.
بلقسام افزود: جمعیت شناسی دیگر صرفاً توصیفی از حجم جمعیت نیست، بلکه به بخشی از معادله قدرت جامع دولت تبدیل شده است. کشوری که دارای پایگاه جمعیتی جوان، تحصیلکرده و توانمند برای کار باشد، میتواند از سود دموگرافیک (پنجره جمعیتی) بهرهمند شود، در حالی که کشوری که در آن تعداد سالمندان افزایش و نرخ باروری کاهش مییابد، با چالشهای مربوط به مستمریها، مراقبتهای بهداشتی و کمبود نیروی کار روبرو است. در مقابل، مهاجرت میتواند تا حدی کمبود جمعیت در جوامع پیشرفته را جبران کند، اما اگر با سیاستهای کارآمد برای ادغام و مدیریت تنوع همراه نباشد، میتواند به منبع تنش سیاسی تبدیل شود. اما شهرنشینی، جمعیت را در داخل کشور بازتوزیع میکند و مرکز ثقل اقتصادی و سیاسی را از روستاها به شهرها و مناطق بزرگ شهری منتقل میسازد.
بدین ترتیب، نشست به این نتیجه رسید که پرسش دموگرافیک به تدریج در حال تبدیل شدن به پرسشی درباره بقای دولت و توانایی آن در حفظ قدرت، ثبات، هویت و سطح رفاه شهروندانش است و چالش اصلی که این نشست به آن پرداخت، میزان مشارکت تحولات دموگرافیک در بازآرایی قدرت سیاسی، اقتصادی و امنیتی کشورها و نحوه بازتعریف مفهوم «امنیت جمعیتی و جوامع آینده» توسط هوش مصنوعی و فناوری بود.
نظر شما